«Για όσα τόλμησα» / Ελένη Ισπόγλου / Εκδόσεις Ίβισκος. Με την ματιά της Εύας Νάτση

Κάποια στιγμή στη ζωή μας όλοι έχουμε σταθεί μπροστά σε μια απόφαση που μας τρόμαζε. Όχι επειδή δεν ξέραμε τι θέλαμε, αλλά επειδή γνωρίζαμε πως κάθε επιλογή έχει το τίμημά της. Και πολλές φορές, χωρίς καν να το αντιληφθούμε, αφήνουμε τα όνειρά μας να περιμένουν. Για λίγο στην αρχή. Για πολύ αργότερα.

Το «Για όσα τόλμησα» είναι ένα μυθιστόρημα που μιλά ακριβώς γι' αυτές τις σιωπηλές αναβολές. Για τις μικρές υποχωρήσεις που μοιάζουν ασήμαντες όταν συμβαίνουν, αλλά χρόνια μετά συνθέτουν μια ζωή διαφορετική από εκείνη που κάποτε είχαμε φανταστεί.

Η Δάφνη είναι ένας άνθρωπος που δύσκολα θα νιώσεις ξένος απέναντί του. Δεν παρουσιάζεται ως η ιδανική ηρωίδα ούτε ως μια γυναίκα που έχει όλες τις απαντήσεις. Κουβαλά φόβους, αμφιβολίες, ενοχές και πληγές. Κάνει λάθη, σιωπά όταν θα ήθελε να φωνάξει και πολλές φορές βάζει τις ανάγκες των άλλων πάνω από τις δικές της. Γι' αυτό και γίνεται τόσο αληθινή.

Η Ελένη Ισπόγλου χτίζει τους χαρακτήρες της με ευαισθησία και χωρίς υπερβολές. Δεν αναζητά εύκολες συγκινήσεις ούτε δραματικές εξάρσεις για να κερδίσει τον αναγνώστη. Αφήνει τα συναισθήματα να γεννηθούν φυσικά, μέσα από τις σχέσεις, τις αναμνήσεις και τις αποφάσεις των ηρώων. Κι αυτή η απλότητα είναι τελικά η μεγαλύτερη δύναμη του βιβλίου.

Ξεχώρισα ιδιαίτερα τον τρόπο που η ιστορία κινείται ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν. Κάθε αποκάλυψη έρχεται τη στιγμή που πρέπει, φωτίζοντας διαφορετικά όσα μέχρι εκείνο το σημείο θεωρούσαμε δεδομένα. Έτσι η αγωνία δεν βασίζεται σε εντυπωσιακές ανατροπές, αλλά στην ανθρώπινη ανάγκη να καταλάβεις γιατί οι άνθρωποι έγιναν αυτοί που έγιναν.

Πέρα όμως από την πλοκή, αυτό που κράτησα περισσότερο είναι το συναίσθημα που αφήνει όταν κλείσεις την τελευταία σελίδα. Δεν είναι από εκείνα τα βιβλία που τελειώνουν και τα αφήνεις στο ράφι. Συνεχίζει να σε ακολουθεί. Σε βάζει να αναλογιστείς τις δικές σου επιλογές, τα δικά σου "ίσως", τις φορές που φοβήθηκες να κάνεις το βήμα και εκείνες που τελικά τόλμησες.

Ίσως τελικά η μεγαλύτερη μορφή γενναιότητας να μην είναι να αλλάξεις ολόκληρη τη ζωή σου μέσα σε μια μέρα. Ίσως να είναι να κοιτάξεις τον εαυτό σου με ειλικρίνεια και να παραδεχτείς ότι αξίζεις να κυνηγήσεις όσα κάποτε άφησες πίσω.

Το «Για όσα τόλμησα» δεν είναι απλώς μια ιστορία για τη δύναμη μιας γυναίκας. Είναι μια υπενθύμιση πως ποτέ δεν είναι αργά να ξαναγράψουμε το επόμενο κεφάλαιο της ζωής μας. Και ίσως, όταν γυρίσει η τελευταία σελίδα, το πιο σημαντικό ερώτημα να μην είναι τι τόλμησε η Δάφνη, αλλά τι είμαστε έτοιμοι να τολμήσουμε εμείς.

Χάνεμ / Valerie Angelou / Εκδόσεις Διόπτρα - Dioptra Publications. Με την ματιά της Εύας Νάτση

Μια λέξη. Τόσο μικρή, κι όμως τόσο βαριά. Μια λέξη που κουβαλά μέσα της σεβασμό, δύναμη, φόβο και αξιοπρέπεια. Μια λέξη που δεν δίνει απλώς τον τίτλο του βιβλίου. Γίνεται η σφραγίδα μιας ολόκληρης εποχής και ο καθρέφτης των ανθρώπων που προσπαθούν να κρατηθούν όρθιοι ενώ όλα γύρω τους καταρρέουν.

Η Αλεξάνδρεια του 1882 απλώνεται μπροστά στα μάτια του αναγνώστη με έναν τρόπο σχεδόν μαγευτικό. Τα πολύβουα σοκάκια, οι μυρωδιές της Ανατολής, οι ευρωπαϊκές επιρροές, τα αρχοντικά, τα λιμάνια, οι αγορές και οι ψίθυροι που ταξιδεύουν από στόμα σε στόμα συνθέτουν μια πόλη που μοιάζει ζωντανή. Μια πόλη που αποπνέει πλούτο και λάμψη, την ίδια στιγμή που κάτω από την επιφάνειά της σιγοκαίει η σπίθα μιας μεγάλης καταστροφής.

Μέσα σε αυτό το εκρηκτικό σκηνικό, η Σμαραγδή χαράζει τη δική της πορεία. Δεν είναι μια ηρωίδα φτιαγμένη για να εντυπωσιάζει. Είναι μια γυναίκα που αναγκάζεται να μεγαλώσει μέσα σε έναν κόσμο που αλλάζει βίαια. Κάθε επιλογή της έχει βάρος. Κάθε βήμα της αφήνει ένα τίμημα. Και όσο προχωρά η ιστορία, τόσο περισσότερο αντιλαμβάνεσαι πως η μεγαλύτερη μάχη δεν δίνεται στους δρόμους της Αλεξάνδρειας, αλλά μέσα στην καρδιά της.

Οι χαρακτήρες του βιβλίου δεν υπάρχουν για να υπηρετήσουν την πλοκή. Είναι εκείνοι που την κινούν. Με τις αδυναμίες τους, τα πάθη τους, τις σιωπές τους και τα λάθη τους. Άλλοτε τους συμπονείς, άλλοτε θυμώνεις μαζί τους και άλλοτε εύχεσαι να μπορούσες να τους προειδοποιήσεις πριν κάνουν το επόμενο βήμα. Αυτή η συνεχής συναισθηματική εναλλαγή είναι από τα μεγαλύτερα προτερήματα του βιβλίου.

Ο έρωτας περνά μέσα από τις σελίδες του «Χάνεμ» με τρόπο ήσυχο αλλά βαθιά ουσιαστικό. Δεν ζητά να γίνει το κέντρο της ιστορίας. Ριζώνει αθόρυβα στις ζωές των ηρώων, επηρεάζει τις αποφάσεις τους, τους λυγίζει, τους δυναμώνει και τους θυμίζει πως ακόμη και στις πιο σκοτεινές εποχές, η καρδιά επιμένει να διεκδικεί τον δικό της χώρο.

Η ιστορία εξελίσσεται με κινηματογραφική ένταση. Η αγωνία μεγαλώνει διαρκώς, τα ιστορικά γεγονότα πλησιάζουν σαν κύμα που ξέρεις ότι θα ξεσπάσει, όμως δεν μπορείς να προβλέψεις ποιον θα παρασύρει. Η αφήγηση δεν βασίζεται σε εύκολες ανατροπές. Βασίζεται στην υπομονή, στη σωστή κλιμάκωση και στη δύναμη των εικόνων που δημιουργεί.

Εκεί όμως που πραγματικά με κέρδισε η Βαλερί Αγγέλου είναι στον τρόπο που δίνει ψυχή στην Ιστορία. Βιώνεις γεγονότα που συνέβησαν πριν από έναν αιώνα, μέσα από ανθρώπους που αγαπούν, φοβούνται, ελπίζουν και παλεύουν να προστατεύσουν όσα έχουν μεγαλύτερη αξία για εκείνους. Έτσι, η Ιστορία παύει να είναι ένα μακρινό κεφάλαιο ενός βιβλίου. Γίνεται εμπειρία.

Η γραφή της είναι πιο ώριμη από ποτέ. Ρέει αβίαστα, δημιουργεί εικόνες χωρίς περιττές υπερβολές και αφήνει τα συναισθήματα να γεννηθούν φυσικά. Δεν προσπαθεί να συγκινήσει τον αναγνώστη. Τον αφήνει να ανακαλύψει μόνος του τους λόγους για τους οποίους θα συγκινηθεί.

Όταν έκλεισα την τελευταία σελίδα, δεν σκέφτηκα μόνο τη Σμαραγδή. Σκέφτηκα όλους εκείνους τους ανθρώπους που χάθηκαν μέσα στις μεγάλες σελίδες της Ιστορίας χωρίς ποτέ να γραφτεί το όνομά τους. Εκείνους που αγάπησαν, ονειρεύτηκαν, θυσιάστηκαν και συνέχισαν να προχωρούν, ακόμη κι όταν όλα έμοιαζαν χαμένα.

Το «Χάνεμ» είναι ένα μυθιστόρημα που δεν σε κερδίζει με φωνές και εντυπωσιασμούς. Σε κερδίζει αθόρυβα. Σε κάνει να αγαπήσεις τους ανθρώπους του, να περπατήσεις στους δρόμους της Αλεξάνδρειας και, όταν φτάσεις στην τελευταία σελίδα, να μείνεις για λίγο ακίνητος.

 Γιατί κάποιες ιστορίες δεν τελειώνουν όταν κλείνει το βιβλίο. Συνεχίζουν να ζουν μέσα σου, σαν μια ανάμνηση που επιστρέφει ξανά και ξανά, υπενθυμίζοντάς σου ότι ο χρόνος αλλάζει τις εποχές, ποτέ όμως την ανθρώπινη ψυχή.

"Πίσω από πόρτες και ξέστρωτα σεντόνια" , Έλσα Φαραζή, άνεμος εκδοτική. Με την ματιά της Εύας Νάτση

"Πίσω από πόρτες και ξέστρωτα σεντόνια" δεν είναι ένας τίτλος που επιλέχθηκε για να προκαλέσει εντύπωση. Είναι μια υπόσχεση. Μια υπόσχεση ότι πίσω από κάθε πόρτα κρύβεται μια ζωή που κανείς δεν φαντάζεται και πως τα πιο βαθιά ανθρώπινα δράματα δεν εκτυλίσσονται στις πλατείες ούτε στους δρόμους, αλλά στα σπίτια. Εκεί όπου οι τοίχοι ακούν τα πάντα και δεν αποκαλύπτουν τίποτα.

Η Έλσα Φαραζή χτίζει μια ιστορία που μοιάζει με παζλ ανθρώπινων ψυχών. Μια παλιά πολυκατοικία μετατρέπεται σε έναν μικρό κόσμο, όπου οι ζωές των ενοίκων διασταυρώνονται αθόρυβα.

 Άνθρωποι διαφορετικοί μεταξύ τους, με πληγές, φόβους, πάθη και μυστικά, συνυπάρχουν χωρίς να γνωρίζουν πραγματικά ο ένας τον άλλον. Και όμως, οι ζωές τους είναι δεμένες με αόρατες κλωστές που αργά ή γρήγορα θα τραβηχτούν.

Η συγγραφέας δεν επιλέγει να εντυπωσιάσει με εύκολες ανατροπές. Επιλέγει κάτι πολύ δυσκολότερο. Να κοιτάξει κατάματα την ανθρώπινη φύση. Να μιλήσει για τη μοναξιά που μπορεί να βιώνει κάποιος ακόμη κι όταν βρίσκεται μέσα σε μια οικογένεια. Για τις σχέσεις που μοιάζουν άθικτες προς τα έξω αλλά έχουν καταρρεύσει εδώ και χρόνια. Για τα όνειρα που θάβονται κάτω από υποχρεώσεις και για τις δεύτερες ευκαιρίες που πολλές φορές εμφανίζονται όταν κανείς έχει πάψει να τις περιμένει.

Αυτό που ξεχώρισα περισσότερο είναι ότι οι ήρωες δεν είναι ούτε ιδανικοί ούτε τραγικοί με τον συνηθισμένο τρόπο. Είναι άνθρωποι που θα μπορούσαν να ζουν στο διπλανό διαμέρισμα. Άνθρωποι που προσπερνάμε καθημερινά χωρίς να αναρωτηθούμε τι κουβαλούν μέσα τους. Η Έλσα Φαραζή τούς αφαιρεί τη μάσκα και μας επιτρέπει να δούμε όλα εκείνα που οι περισσότεροι φροντίζουν να κρατούν κρυμμένα.

Τα ξέστρωτα σεντόνια του τίτλου αποκτούν έναν βαθύτερο συμβολισμό. Δεν είναι μόνο το αποτύπωμα ενός έρωτα. Είναι τα ίχνη μιας ζωής που αναστατώθηκε. Είναι οι νύχτες που γέμισαν δάκρυα, οι καβγάδες που άφησαν πληγές, οι εξομολογήσεις που δεν έγιναν ποτέ και οι σιωπές που τελικά φώναζαν πιο δυνατά από τις λέξεις.

Η γραφή της συγγραφέως κυλάει αβίαστα, χωρίς περιττές υπερβολές. Δημιουργεί εικόνες, αφήνει χώρο στον αναγνώστη να αναπνεύσει μέσα στην ιστορία και ταυτόχρονα τον κάνει να αισθάνεται ότι παρακολουθεί τις ζωές των ηρώων από τη χαραμάδα μιας μισάνοιχτης πόρτας. Όσο προχωρά η αφήγηση, τόσο μεγαλώνει η ανάγκη να μάθεις τι πραγματικά κρύβεται πίσω από κάθε διαμέρισμα και κάθε βλέμμα.

Το «Πίσω από πόρτες και ξέστρωτα σεντόνια» δεν είναι ένα μυθιστόρημα που βασίζεται στον εντυπωσιασμό. Είναι ένα βιβλίο που βασίζεται στην αλήθεια των ανθρώπων. Και αυτή είναι πάντοτε πιο συγκλονιστική από οποιαδήποτε επινοημένη υπερβολή.

Γιατί τελικά οι πιο δυνατές ιστορίες δεν γεννιούνται σε εξωτικά μέρη ούτε σε πρωτοσέλιδα γεγονότα. Γεννιούνται πίσω από μια κλειστή πόρτα. Εκεί όπου κανείς δεν κοιτάζει. Εκεί όπου τα φώτα σβήνουν, τα σεντόνια μένουν ξέστρωτα και οι ψυχές, αργά ή γρήγορα, αποκαλύπτονται.

"Η ΑΠΑΓΩΓΗ", Αγγελική Νικολούλη, Εκδόσεις Καστανιώτη! Με την ματιά της Εύας Νάτση

Μια νύχτα αρκεί για να χαθούν τρεις ζωές. Τέσσερα χρόνια αρκούν για να θαφτεί η αλήθεια κάτω από φόβο, χρήμα και σιωπή. Κι έπειτα, μια απαγωγή έρχεται να γκρεμίσει όσα όλοι θεωρούσαν τελειωμένα. Ένας ισχυρός εφοπλιστής και η γραμματέας του εξαφανίζονται χωρίς να αφήσουν πίσω τους τίποτα περισσότερο από ερωτήματα. Το παρελθόν ξυπνά βίαια, οι σκιές αποκτούν πρόσωπο και μια αλυσίδα γεγονότων οδηγεί σε έναν λαβύρινθο όπου κάθε έξοδος κρύβει μια ακόμη παγίδα.

Η «Απαγωγή» της Αγγελικής Νικολούλη δεν περιορίζεται στην ιστορία μιας εγκληματικής ενέργειας. Από τις πρώτες κιόλας σελίδες γίνεται φανερό ότι το πραγματικό της ενδιαφέρον βρίσκεται βαθύτερα. Στην αόρατη διαδρομή που ακολουθεί το έγκλημα μέχρι να γεννηθεί. Στις μικρές αποφάσεις που μετατρέπονται σε καταστροφές. Στα πρόσωπα που μαθαίνουν να ζουν πίσω από μάσκες και στα μυστικά που αποκτούν μεγαλύτερη αξία από την ίδια την ανθρώπινη ζωή.

Η πλοκή ξεδιπλώνεται μέσα από δύο χρονικές περιόδους που αρχικά μοιάζουν να κινούνται παράλληλα. Μια τριπλή δολοφονία, μια οργανωμένη απαγωγή, επιχειρηματικά συμφέροντα, άνθρωποι του υποκόσμου, ισχυρές οικογένειες, φυλακές, σκοτεινές διαδρομές χρήματος και τα μακριά πλοκάμια της σικελικής μαφίας ενώνονται σταδιακά σε ένα ενιαίο παζλ. Τίποτα δεν περισσεύει. Κάθε πρόσωπο, κάθε πληροφορία και κάθε λεπτομέρεια αποκτούν τη θέση τους την κατάλληλη στιγμή, μέχρι που η εικόνα σχηματίζεται μπροστά στα μάτια του αναγνώστη με τρόπο σχεδόν αφοπλιστικό.

Η μεγάλη δύναμη του βιβλίου βρίσκεται ακριβώς εκεί. Δεν σε κρατά σε αγωνία επειδή κρύβει τον ένοχο. Σε κρατά σε αγωνία επειδή σε κάνει να αμφισβητείς διαρκώς όσα πίστευες πως γνώριζες. Η αλήθεια δεν εμφανίζεται ξαφνικά. Ξεγλιστρά μέσα από μικρές χαραμάδες, αφήνοντας πίσω της νέα ερωτήματα και μεγαλύτερη ανησυχία. Έτσι λειτουργεί και η πραγματική ζωή. Δεν προειδοποιεί ποτέ πριν καταρρεύσουν όλα.

Η δημοσιογραφική εμπειρία της Αγγελικής Νικολούλη διακρίνεται σε κάθε σελίδα, όχι ως επίδειξη γνώσεων αλλά ως βαθιά κατανόηση του ανθρώπου. Γνωρίζει πως πίσω από κάθε έγκλημα δεν βρίσκονται μόνο στοιχεία, αποτυπώματα και μαρτυρίες. Βρίσκονται χαρακτήρες που λύγισαν, άνθρωποι που παρασύρθηκαν, φιλοδοξίες που έγιναν εμμονές και επιλογές που άλλαξαν οριστικά τη μοίρα πολλών ζωών. Αυτή η ανθρώπινη διάσταση είναι που δίνει στην αφήγηση την αληθοφάνειά της.

Οι ήρωες δεν χωρίζονται εύκολα σε καλούς και κακούς. Κουβαλούν αντιφάσεις, αδυναμίες, προσωπικά τραύματα και ένα βάρος που γίνεται ολοένα πιο ασήκωτο όσο προχωρά η ιστορία. Κανείς δεν είναι τόσο αθώος όσο δείχνει και κανείς δεν γίνεται απόλυτα κατανοητός με μια πρώτη ματιά. Η συγγραφέας αφήνει τον χρόνο να αποκαλύψει όσα οι άνθρωποι προσπαθούν απεγνωσμένα να κρύψουν και αυτή η επιλογή χαρίζει στο μυθιστόρημα ουσιαστικό ψυχολογικό βάθος.

Η γραφή έχει ρυθμό που θυμίζει κινηματογραφική κάμερα. Η μία σκηνή διαδέχεται την άλλη χωρίς περιττές καθυστερήσεις, η ένταση αυξάνεται σταθερά και η αφήγηση δεν χάνει ποτέ τον προσανατολισμό της. Κάθε κεφάλαιο λειτουργεί σαν ακόμη ένα κομμάτι μιας έρευνας που πλησιάζει αργά αλλά ασταμάτητα στην αποκάλυψη. Η αίσθηση ότι παρακολουθείς μια πραγματική δικογραφία γίνεται όλο και πιο έντονη, μέχρι που η γραμμή ανάμεσα στη μυθοπλασία και στην πραγματικότητα σχεδόν εξαφανίζεται.

Πίσω όμως από το αστυνομικό μυστήριο διακρίνεται μια πολύ πιο σκληρή αλήθεια. Το κακό δεν γεννιέται ξαφνικά. Καλλιεργείται μέσα στην απληστία, μεγαλώνει μέσα στην ατιμωρησία και δυναμώνει κάθε φορά που η εξουσία συναντά τη σιωπή. Αυτό είναι το σημείο όπου η «Απαγωγή» παύει να είναι απλώς ένα θρίλερ. Μετατρέπεται σε μια σκοτεινή ακτινογραφία της κοινωνίας, εκεί όπου το χρήμα αγοράζει συνειδήσεις, ο φόβος κλείνει στόματα και η αλήθεια χρειάζεται ανθρώπους αποφασισμένους να τη διεκδικήσουν μέχρι τέλους.

Έκλεισα το βιβλίο με την αίσθηση ότι δεν είχα ολοκληρώσει απλώς μια συναρπαστική ιστορία. Είχα κοιτάξει για λίγο μέσα σε έναν κόσμο που λειτουργεί παράλληλα με τον δικό μας, έναν κόσμο που σπάνια αποκαλύπτεται ολόκληρος και ακόμη πιο σπάνια τιμωρείται. Ίσως γι' αυτό η «Απαγωγή» αφήνει τόσο έντονο το αποτύπωμά της. Δεν σε τρομάζει με όσα αφηγείται. Σε τρομάζει με τη σκέψη ότι, κάπου εκεί έξω, μια ιστορία σαν κι αυτή μπορεί αυτή τη στιγμή να γράφεται πραγματικά.

"Σάρκα" David Szalay #psichogiosbooks. Με την ματιά της Εύας Νάτση

Ένα τραύμα δεν χρειάζεται να αιμορραγεί για να καθορίζει μια ολόκληρη ζωή. Αρκεί να ριζώσει τόσο βαθιά, ώστε κάθε βήμα που ακολουθεί να μοιάζει ήδη χαραγμένο. Αυτή είναι η αίσθηση που μου άφησε η «Σάρκα» του David Szalay. Ένα μυθιστόρημα που δεν φωνάζει, δεν επιδιώκει να συγκινήσει με εύκολους τρόπους και δεν στηρίζεται στις μεγάλες ανατροπές. Στέκεται απέναντι στον αναγνώστη με απόλυτη ψυχραιμία και τον καλεί να παρακολουθήσει έναν άνθρωπο να διασχίζει τη ζωή του σχεδόν σαν θεατής του ίδιου του εαυτού του.

Ο Ίστβαν, ένα αγόρι ουγγρικής καταγωγής, βιώνει στην εφηβεία του ένα γεγονός που γίνεται το αόρατο αποτύπωμα ολόκληρης της ύπαρξής του. Από εκεί και πέρα, ο χρόνος κυλά μέσα από δέκα κεφάλαια που τον ακολουθούν από τα νεανικά του χρόνια μέχρι τα βαθιά γεράματα. Οι τόποι αλλάζουν, οι κοινωνικές τάξεις αλλάζουν, οι άνθρωποι μπαίνουν και βγαίνουν από τη ζωή του. Από τη φτώχεια φτάνει στους κύκλους της οικονομικής και κοινωνικής ελίτ του Λονδίνου. Η εξωτερική του πραγματικότητα μεταμορφώνεται διαρκώς. Ο εσωτερικός του κόσμος, όμως, μοιάζει παγωμένος στον χρόνο.

Η μεγαλύτερη επιτυχία του Szalay βρίσκεται ακριβώς εκεί. Δεν επιχειρεί να χτίσει έναν ήρωα που θα αγαπήσεις ή θα συμπονέσεις εύκολα. Χτίζει έναν άνθρωπο που παραδίνεται στη ροή της ζωής με μια παθητικότητα σχεδόν εκνευριστική. Δεν διεκδικεί, δεν επαναστατεί, δεν παλεύει να αλλάξει τη μοίρα του. Δέχεται όσα του συμβαίνουν σαν να ήταν αποφασισμένα πριν ακόμη γεννηθεί. Η σάρκα του τραυματίζεται στον πόλεμο, ερωτεύεται, ποθεί, αγγίζει και αγγίζεται, ντύνεται με ακριβά κοστούμια, αποκτά χρήματα και κοινωνική ισχύ. Κι όμως, τίποτα από αυτά δεν μοιάζει να διαπερνά πραγματικά το είναι του. Σαν να ζει μέσα σε ένα σώμα που συνεχίζει να κινείται, ενώ η ψυχή έχει σταματήσει να εξελίσσεται εδώ και πολλά χρόνια.

Η γραφή του συγγραφέα υπηρετεί απόλυτα αυτή την ιδέα. Είναι λιτή, αυστηρή, σχεδόν χειρουργική. Οι διάλογοι περιορίζονται στα απολύτως απαραίτητα και οι σκέψεις του Ίστβαν παραμένουν ερμητικά κλειστές. Ο αναγνώστης δεν αποκτά ποτέ πλήρη πρόσβαση στο εσωτερικό του. Αναγκάζεται να τον παρατηρεί μέσα από τις πράξεις του, τις σιωπές του και τον τρόπο που αφήνει τη ζωή να τον παρασύρει. Αυτή η αφηγηματική απόσταση είναι ταυτόχρονα και το μεγαλύτερο προτέρημα αλλά και η μεγαλύτερη πρόκληση του βιβλίου. Για άλλους θα αποτελέσει δείγμα σπουδαίας λογοτεχνίας. Για άλλους θα δημιουργήσει μια συναισθηματική απόσταση που δύσκολα γεφυρώνεται.

Η «Σάρκα» δεν πραγματεύεται μόνο το τραύμα. Μιλά για την τύχη, την κοινωνική άνοδο, τον πόλεμο, τον έρωτα, την εξουσία του χρήματος, τη σεξουαλικότητα και, πάνω απ' όλα, για το κατά πόσο ο άνθρωπος μπορεί πραγματικά να αλλάξει. Μπορεί να αφήσει πίσω του εκείνη την πρώτη πληγή που τον διαμόρφωσε ή είναι καταδικασμένος να κουβαλά για πάντα το αποτύπωμά της; Ο Szalay δεν ενδιαφέρεται να δώσει απαντήσεις. Αφήνει τη ζωή του Ίστβαν να εξελιχθεί σχεδόν αθόρυβα, εμπιστευόμενος ότι τα πιο σημαντικά ερωτήματα γεννιούνται όταν ο συγγραφέας σωπαίνει.

Θαύμασα την ακρίβεια της γραφής, τη συνέπεια με την οποία κάθε αφηγηματική επιλογή υπηρετεί τον χαρακτήρα του Ίστβαν και κατάλαβα γιατί το βιβλίο απέσπασε τόσο σημαντικές διακρίσεις και αγαπήθηκε από τόσους αναγνώστες. Δεν κατάφερε, όμως, να με συγκινήσει στον ίδιο βαθμό που με έκανε να το θαυμάσω. Η συναισθηματική απόσταση που διατηρεί ο συγγραφέας από τον ήρωά του παρέμεινε και ανάμεσα στο βιβλίο και σε μένα.

Παρ' όλα αυτά, λίγες ημέρες μετά την τελευταία σελίδα, διαπίστωσα ότι εξακολουθούσα να σκέφτομαι τον Ίστβαν. Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη επιτυχία της «Σάρκας». Δεν ζητά να την αγαπήσεις. Ζητά να αναμετρηθείς με μια άβολη αλήθεια. Ότι πολλές φορές δεν μας καθορίζουν οι αποφάσεις που πήραμε, αλλά εκείνες που δεν καταφέραμε ποτέ να πάρουμε.

ΜΙΑ ΦΟΡΆ ΚΙ ΕΝΑΣ ΦΟΝΟΣ - Έλενα Μπολονάση, εκδόσεις Μίνωας. Με την ματιά της Εύας Νάτση

Τα παραμύθια συνόδευσαν τα πρώτα μας χρόνια ως ιστορίες γεμάτες συμβολισμούς, ηθικά διδάγματα και διαχωρισμένες έννοιες καλού και κακού. Η Έλενα Μπολονάση επιλέγει να επιστρέψει σε αυτόν τον γνώριμο κόσμο όχι για να τον αναπαράγει, αλλά για να τον ανατρέψει. Στο «Μια φορά κι ένας φόνος» μετατρέπει τις πιο αναγνωρίσιμες ιστορίες της παιδικής μας ηλικίας σε σκηνικά εγκλημάτων, δημιουργώντας ένα αστυνομικό μυθιστόρημα που κινείται διαρκώς ανάμεσα στο γνώριμο και το ανατριχιαστικά απρόβλεπτο.

Η ιστορία ξεκινά με μια σειρά φόνων που μοιάζουν να έχουν βγει μέσα από σελίδες παραμυθιών. Ένας δολοφόνος, που τα μέσα ενημέρωσης βαφτίζουν «Παραμυθά», σκηνοθετεί κάθε έγκλημα ακολουθώντας μοτίβα εμπνευσμένα από ιστορίες που όλοι γνωρίζουμε. Δίπλα στα θύματα αφήνει σκισμένες σελίδες και συμβολικά αντικείμενα, σαν να προσκαλεί τις Αρχές να αποκρυπτογραφήσουν ένα αρρωστημένο παιχνίδι. Όσο η έρευνα προχωρά, γίνεται φανερό πως πίσω από κάθε φόνο δεν κρύβεται μόνο η ανάγκη ενός ανθρώπου να σκοτώσει, αλλά η πεποίθηση ότι απονέμει δικαιοσύνη σε όσους θεωρεί ένοχους.

Η σύλληψη αυτή αποτελεί το μεγάλο πλεονέκτημα του βιβλίου. Η συγγραφέας δεν αρκείται στη δημιουργία ενός κατά συρροή δολοφόνου με ευφάνταστο τρόπο δράσης. Χτίζει έναν χαρακτήρα που λειτουργεί βάσει μιας προσωπικής ηθικής, όσο διαστρεβλωμένη κι αν είναι αυτή. Ο αναγνώστης δεν προσπαθεί μόνο να ανακαλύψει την ταυτότητά του. Προσπαθεί να κατανοήσει τον τρόπο με τον οποίο σκέφτεται, να αποκωδικοποιήσει τις εμμονές του και να εντοπίσει τα τραύματα που τον οδήγησαν στη συγκεκριμένη διαδρομή.

Παράλληλα, η αστυνομική έρευνα αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον μέσα από τον αστυνόμο Πετρίδη και την ομάδα του. Πρόκειται για χαρακτήρες που δεν ορίζονται αποκλειστικά από τον επαγγελματικό τους ρόλο. Κουβαλούν προσωπικές δυσκολίες, οικογενειακά βάρη, αμφιβολίες και αδυναμίες. Η ανθρώπινη πλευρά τους προσδίδει αληθοφάνεια στην αφήγηση και επιτρέπει στον αναγνώστη να συνδεθεί ουσιαστικά μαζί τους, καθώς η υπόθεση γίνεται ολοένα και πιο σύνθετη.

Ιδιαίτερη αξία αποκτά ο συμβολισμός που διαπερνά ολόκληρο το έργο. Τα παραμύθια δεν χρησιμοποιούνται απλώς ως ευρηματικό σκηνικό. Μετατρέπονται σε όχημα κοινωνικού σχολιασμού. Πίσω από κάθε αναφορά κρύβονται ζητήματα εξουσίας, κακοποίησης, εκμετάλλευσης, χειραγώγησης και ηθικής ευθύνης. Η Μπολονάση υπενθυμίζει πως τα τέρατα δεν κατοικούν σε μαγεμένα δάση ούτε εμφανίζονται με αποκρουστική μορφή. Συχνά φορούν το προσωπείο του συνηθισμένου ανθρώπου και κινούνται αθέατα μέσα στην καθημερινότητα.

Η ιδιότητά της ως εγκληματολόγου αποτυπώνεται στον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζει τους χαρακτήρες και τα κίνητρά τους. Δεν αναζητά εύκολες απαντήσεις ούτε επιλέγει να διαχωρίσει τον κόσμο σε θύτες και θύματα με απόλυτους όρους. Αντιθέτως, εξερευνά τις γκρίζες περιοχές της ανθρώπινης φύσης, εκεί όπου η ανάγκη για δικαιοσύνη μπορεί να μετατραπεί σε εμμονή και η επιθυμία για τιμωρία να ξεπεράσει κάθε ηθικό όριο.

Η αφήγηση διατηρεί σταθερό ρυθμό, οι ανατροπές τοποθετούνται με μέτρο και η αγωνία κλιμακώνεται οργανικά. Τα στοιχεία αποκαλύπτονται σταδιακά, επιτρέποντας στον αναγνώστη να συμμετέχει ενεργά στην προσπάθεια επίλυσης του μυστηρίου χωρίς ποτέ να αισθάνεται ότι η λύση επιβάλλεται τεχνητά. Η συγγραφέας χειρίζεται προσεκτικά τις ισορροπίες ανάμεσα στο αστυνομικό μυστήριο, την ψυχολογική ανάλυση και τον κοινωνικό προβληματισμό.

Το «Μια φορά κι ένας φόνος» δεν περιορίζεται στην αφήγηση μιας σειράς εγκλημάτων. Αποτελεί μια σκοτεινή εξερεύνηση της ανθρώπινης ψυχής, μια ιστορία που χρησιμοποιεί τη γλώσσα των παραμυθιών για να μιλήσει για τους φόβους, τις πληγές και τις αντιφάσεις των ενηλίκων. Κλείνοντας την τελευταία σελίδα, μένει η αίσθηση ότι οι πιο τρομακτικές ιστορίες δεν είναι εκείνες που μας αφηγούνταν όταν ήμασταν παιδιά. Είναι εκείνες που γεννιούνται όταν οι άνθρωποι αποφασίζουν να πάρουν τη δικαιοσύνη στα χέρια τους και να γίνουν οι ίδιοι οι συγγραφείς του τέλους.

Εκδόσεις ΜΙΝΩΑΣ

"ΤΟ ΚΟΡΊΤΣΙ ΤΟΥ ΜΠΡΟΎΚΛΙΝ", Guillaume Musso, εκδόσεις Κλειδάριθμος. Με την ματιά της Εύας Νάτση!

Ο Guillaume Musso γνωρίζει πολύ καλά πώς να κρατά τον αναγνώστη εγκλωβισμένο μέσα στην ιστορία του και «Το κορίτσι του Μπρούκλιν» είναι ίσως ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της ικανότητάς του. Από τις πρώτες κιόλας σελίδες, δημιουργείται μια αίσθηση ανησυχίας που δεν εγκαταλείπει ποτέ το βιβλίο. Μια ατμόσφαιρα γεμάτη μυστήριο, φόβο και σκιές που απλώνονται αργά πάνω στους ήρωες, μετατρέποντας μια ιστορία αγάπης σε μια σκοτεινή καταδίωξη γεμάτη μυστικά και θαμμένες αλήθειες.

Η Άννα εξαφανίζεται ξαφνικά, λίγο πριν παντρευτεί τον Ραφαέλ, αφήνοντας πίσω της μόνο ερωτήματα. Ένα πρόσωπο που μέχρι εκείνη τη στιγμή έμοιαζε οικείο, αρχίζει να μετατρέπεται σε γρίφο. Και κάπου εκεί ο Musso ξεκινά να ξετυλίγει μια ιστορία που δεν περιορίζεται μόνο στην αγωνία της αναζήτησης. Το βιβλίο ανοίγει συνεχώς νέες πόρτες στο παρελθόν των ηρώων και πίσω από καθεμία κρύβεται κάτι πιο σκοτεινό από αυτό που προηγήθηκε. Η ένταση χτίζεται σταδιακά, χωρίς βιασύνη αλλά με απόλυτο έλεγχο του ρυθμού, κάνοντας τον αναγνώστη να αισθάνεται ότι κάθε πληροφορία που αποκαλύπτεται μπορεί να αλλάξει ολόκληρη την εικόνα της ιστορίας.

Η γραφή του Musso διαθέτει κινηματογραφικό παλμό. Οι σκηνές έχουν έντονη οπτικότητα, οι διάλογοι κινούνται γρήγορα και η αφήγηση δημιουργεί συνεχώς την αίσθηση μιας αόρατης απειλής που πλησιάζει. Ο τρόπος με τον οποίο μεταφέρει τον αναγνώστη από το Παρίσι στο Μπρούκλιν, από το φως στην ασφυκτική σκοτεινιά των μυστικών, είναι σχεδόν σκηνοθετικός. Οι εικόνες που δημιουργεί δεν λειτουργούν απλώς ως φόντο. Γίνονται μέρος της ψυχολογίας των ηρώων. Οι δρόμοι, τα διαμερίσματα, οι νυχτερινές διαδρομές, τα βλέμματα ανθρώπων που φοβούνται να μιλήσουν, χτίζουν μια ατμόσφαιρα συνεχούς ανησυχίας που διαπερνά ολόκληρο το βιβλίο.

Αυτό που κάνει όμως το «Το κορίτσι του Μπρούκλιν» να ξεχωρίζει είναι ότι πίσω από το μυστήριο κρύβεται μια έντονα ανθρώπινη ιστορία. Ο Musso δεν ενδιαφέρεται μόνο να εκπλήξει με ανατροπές. Εστιάζει στους ανθρώπους που κουβαλούν τραύματα, στις ενοχές που παραμένουν ζωντανές για χρόνια και στον φόβο της αποκάλυψης. Οι χαρακτήρες του μοιάζουν διαρκώς να ισορροπούν πάνω σε μια λεπτή γραμμή ανάμεσα στην ανάγκη να σωθούν και στην ανάγκη να κρύψουν την αλήθεια τους. Και αυτή η εσωτερική ένταση δίνει στο βιβλίο πολύ μεγαλύτερο βάθος από ένα συνηθισμένο thriller.

Ο Ραφαέλ κινείται μέσα στην ιστορία με απόγνωση, προσπαθώντας να καταλάβει ποια πραγματικά ήταν η γυναίκα που αγάπησε. Όσο περισσότερο πλησιάζει στην αλήθεια, τόσο περισσότερο συνειδητοποιεί ότι το παρελθόν δεν μένει ποτέ θαμμένο. Οι αποκαλύψεις έρχονται διαδοχικά, με ακρίβεια και σωστό χρονισμό, κρατώντας την αγωνία αμείωτη μέχρι το τέλος. Ο Musso γνωρίζει πώς να κλείνει κάθε κεφάλαιο αφήνοντας μια εκκρεμότητα που σε αναγκάζει να συνεχίσεις. Αυτή ακριβώς η αφηγηματική τεχνική είναι που κάνει το βιβλίο τόσο εθιστικό αναγνωστικά.

Παράλληλα, η ψυχολογική διάσταση του βιβλίου είναι έντονη. Η ιστορία ακουμπά στον φόβο της προδοσίας, στη δυσκολία να γνωρίσεις πραγματικά έναν άνθρωπο και στις ζωές που χτίζονται πάνω σε μυστικά. Το βιβλίο αφήνει συνεχώς την αίσθηση ότι κάτω από την επιφάνεια όλων κρύβεται κάτι ανομολόγητο. Αυτή η αίσθηση αβεβαιότητας διατηρεί την ένταση ζωντανή μέχρι την τελευταία σελίδα.

Το «Το κορίτσι του Μπρούκλιν» διαβάζεται με κομμένη ανάσα γιατί ο Musso ξέρει να χειρίζεται με μαεστρία τόσο το σασπένς όσο και το συναίσθημα. Δημιουργεί ένα thriller σκοτεινό και ατμοσφαιρικό, με γρήγορο ρυθμό, δυνατές εικόνες και χαρακτήρες που κινούνται διαρκώς ανάμεσα στον φόβο και στην ανάγκη για λύτρωση. Είναι από εκείνα τα βιβλία που σε κάνουν να χάνεις την αίσθηση του χρόνου καθώς διαβάζεις και να επιστρέφεις στις σελίδες του ακόμα και όταν το έχεις τελειώσει, προσπαθώντας να ενώσεις ξανά όλα τα κομμάτια της ιστορίας του.

"Ο' τι μένει να σωθεί", Ιανός Δελφινοσημος , εκδόσεις Κομνηνός. Με την ματιά της Εύας Νάτση!

 Το ποτήρι γέρνει. Το κρασί χύνεται αργά, σχεδόν βασανιστικά, σαν να βλέπεις μπροστά σου μια ολόκληρη ζωή να ξεφεύγει από τα χέρια σου και να μην υπάρχει τρόπος να τη μαζέψεις πίσω. Για μια στιγμή πιστεύεις πως θα προλάβεις. Πως αν κινηθείς γρήγορα, αν πεις τη σωστή λέξη, αν επιστρέψεις στην κατάλληλη στιγμή, κάτι θα σωθεί. Μα η ζωή δεν λειτουργεί έτσι. Υπάρχουν απώλειες που συμβαίνουν αθόρυβα, χωρίς φωνές, χωρίς σκηνές, μόνο με εκείνη τη βαριά σιωπή που αφήνει πίσω της η απουσία. Και αυτή ακριβώς είναι η πρώτη αίσθηση που αφήνει το «Ό,τι μένει να σωθεί» του Ιανός Δελφινόσημος.

«Όταν σβήνουν τα κεριά» της Φωτεινή Καϊοπούλου - εκδόσεις ΠΝΟΗ! Με την ματιά της Εύας Νάτση

Το μυθιστόρημα «Όταν σβήνουν τα κεριά» της Φωτεινή Καϊοπούλου ανοίγει σαν μια χαμηλόφωνη εξομολόγηση. Η αίσθηση είναι σχεδόν τελετουργική, σαν να παρακολουθεί κανείς το τελευταίο τρεμόπαιγμα μιας φλόγας λίγο πριν χαθεί. Η αφήγηση δεν βιάζεται. Στήνει σιγά σιγά έναν κόσμο όπου η μνήμη έχει βάρος, οι οικογενειακές ιστορίες δεν τελειώνουν ποτέ πραγματικά και οι δεσμοί των ανθρώπων μοιάζουν να απλώνονται πολύ πιο πέρα από μία μόνο ζωή.

Στο κέντρο της ιστορίας βρίσκεται η Έλσα. Μια γυναίκα που κουβαλά μέσα της πολλά περισσότερα απ’ όσα δείχνει. Η ζωή της αρχίζει να ξετυλίγεται μέσα από αναμνήσεις, αφηγήσεις και μικρά κομμάτια ενός παρελθόντος που δεν έπαψε ποτέ να υπάρχει. Γύρω της ξεπροβάλλουν πρόσωπα που άφησαν το αποτύπωμά τους σε διαφορετικές εποχές και τόπους. Άνθρωποι που έζησαν, αγάπησαν, πληγώθηκαν και πήραν αποφάσεις οι οποίες συνεχίζουν να επηρεάζουν τις ζωές των επόμενων γενεών.

Η αφήγηση μετακινείται διαρκώς από τόπο σε τόπο, σαν να ακολουθεί τα ίχνη μιας μεγάλης οικογενειακής διαδρομής. Από την Προύσα των περασμένων χρόνων μέχρι την Κρήτη και από εκεί στη σύγχρονη Ελλάδα, ενώ σε κάποια σημεία η ιστορία ανοίγεται ακόμη περισσότερο φτάνοντας μέχρι το Κονγκό. Κάθε τόπος κουβαλά δικές του μνήμες, δικές του πληγές, δικές του ιστορίες ανθρώπων που βρέθηκαν μπροστά σε δύσκολες επιλογές. Οι διαδρομές αυτές δεν λειτουργούν απλώς ως φόντο. Είναι κομμάτι της ψυχής των ηρώων, γιατί μέσα τους γεννήθηκαν οι αποφάσεις που άλλαξαν τις ζωές τους.

Η Έλσα γίνεται σταδιακά ο κρίκος που ενώνει όλα αυτά τα κομμάτια. Καθώς η ιστορία προχωρά, αποκαλύπτονται οικογενειακά μυστικά, σιωπές που κράτησαν χρόνια και συναισθήματα που πέρασαν από γενιά σε γενιά χωρίς ποτέ να ειπωθούν καθαρά. Μέσα από αυτές τις αποκαλύψεις καταλαβαίνει κανείς πως πολλές φορές δεν κουβαλάμε μόνο τις δικές μας εμπειρίες αλλά και τις σκιές όσων έζησαν πριν από εμάς.

Οι χαρακτήρες του βιβλίου δεν παρουσιάζονται ως ήρωες χωρίς ρωγμές. Είναι άνθρωποι που προσπαθούν να ισορροπήσουν ανάμεσα σε αυτό που τους έμαθαν να είναι και σε αυτό που βαθιά μέσα τους επιθυμούν. Κάποιες αποφάσεις παίρνονται από ανάγκη, άλλες από φόβο, άλλες από αγάπη. Κι όμως όλες αφήνουν το αποτύπωμά τους στους επόμενους.

Καθώς προχωρούν οι σελίδες, η ιστορία μοιάζει με ένα κουβάρι που ξετυλίγεται αργά. Μνήμες, οικογενειακές ιστορίες, παλιά τραύματα και ανεκπλήρωτες επιθυμίες έρχονται στην επιφάνεια και αρχίζουν να αποκτούν νόημα. Εκεί βρίσκεται και η ουσία του βιβλίου. Στην προσπάθεια των ανθρώπων να καταλάβουν από πού έρχονται, τι κουβαλούν μέσα τους και αν τελικά έχουν τη δύναμη να αλλάξουν τη διαδρομή που τους δόθηκε.

Όταν φτάνει κανείς στις τελευταίες σελίδες, μένει με την αίσθηση ότι κρατά στα χέρια του κάτι βαθιά ανθρώπινο. Μια ιστορία για τις ρίζες που μας δένουν με το παρελθόν, για τις σιωπές που διαρκούν χρόνια και για εκείνη τη δύσκολη στιγμή όπου ένας άνθρωπος καλείται να αποφασίσει αν θα συνεχίσει να ζει μέσα στις σκιές ή αν θα βρει το θάρρος να φωτίσει τη δική του πορεία.

Και ίσως εκεί κρύβεται το πιο δυνατό στοιχείο του βιβλίου. Σε κάνει να αναρωτηθείς τι κουβαλάς κι εσύ μέσα σου. Ποιες ιστορίες έφτασαν μέχρι εσένα χωρίς να το καταλάβεις, ποια μυστικά έμειναν μισοειπωμένα στις προηγούμενες γενιές και ποια στιγμή της ζωής σου θα σε φέρει αντιμέτωπη με αυτά. Αν αγαπάς τα μυθιστορήματα που ξετυλίγονται αργά, που χτίζουν ατμόσφαιρα και αφήνουν μια αίσθηση σκέψης αφού κλείσεις το βιβλίο, τότε το «Όταν σβήνουν τα κεριά» είναι από εκείνα που δύσκολα μένουν στο ράφι. Είναι από αυτά που τα αναζητάς για να δεις πού θα σε οδηγήσουν οι σκιές και το φως της ιστορίας τους.

"ΤΟ ΜΉΝΥΜΑ" - Γρηγόρης Αυδικος, εκδόσεις ΠΝΟΉ. Με την ματιά της Εύας Νάτση

 «Το μήνυμα» είναι ένα βιβλίο που σε παίρνει από το χέρι ήσυχα και χωρίς να κάνει φασαρία, ούτε εκβιάζοντας το συναίσθημα, σου ανοίγει στιγμές. Μικρές, καθημερινές, ανθρώπινες. Από αυτές που όταν τις διαβάζεις, έχεις την αίσθηση πως κάπου τις έχεις ζήσει κι εσύ, ή τουλάχιστον τις έχεις νιώσει.

Μια πορτοκαλάδα φτιαγμένη μόνο από το χέρι του πατέρα γίνεται κάτι πολύ περισσότερο από ένα ρόφημα. Είναι η παιδική εμπιστοσύνη στην πιο καθαρή της μορφή. Εκείνη η βεβαιότητα πως ό,τι έρχεται από τον γονιό είναι ασφάλεια, φροντίδα, αγάπη. Με τα χρόνια αυτό δεν ξεθωριάζει. Μεγαλώνει μέσα μας και γίνεται μνήμη τρυφερή, σχεδόν ιερή. Έτσι λειτουργούν και οι ιστορίες του Αυδίκου. Δεν μένουν στο τώρα. Ακολουθούν τον αναγνώστη.