Ένα τραύμα δεν χρειάζεται να αιμορραγεί για να καθορίζει μια ολόκληρη ζωή. Αρκεί να ριζώσει τόσο βαθιά, ώστε κάθε βήμα που ακολουθεί να μοιάζει ήδη χαραγμένο. Αυτή είναι η αίσθηση που μου άφησε η «Σάρκα» του David Szalay. Ένα μυθιστόρημα που δεν φωνάζει, δεν επιδιώκει να συγκινήσει με εύκολους τρόπους και δεν στηρίζεται στις μεγάλες ανατροπές. Στέκεται απέναντι στον αναγνώστη με απόλυτη ψυχραιμία και τον καλεί να παρακολουθήσει έναν άνθρωπο να διασχίζει τη ζωή του σχεδόν σαν θεατής του ίδιου του εαυτού του.
Ο Ίστβαν, ένα αγόρι ουγγρικής καταγωγής, βιώνει στην εφηβεία του ένα γεγονός που γίνεται το αόρατο αποτύπωμα ολόκληρης της ύπαρξής του. Από εκεί και πέρα, ο χρόνος κυλά μέσα από δέκα κεφάλαια που τον ακολουθούν από τα νεανικά του χρόνια μέχρι τα βαθιά γεράματα. Οι τόποι αλλάζουν, οι κοινωνικές τάξεις αλλάζουν, οι άνθρωποι μπαίνουν και βγαίνουν από τη ζωή του. Από τη φτώχεια φτάνει στους κύκλους της οικονομικής και κοινωνικής ελίτ του Λονδίνου. Η εξωτερική του πραγματικότητα μεταμορφώνεται διαρκώς. Ο εσωτερικός του κόσμος, όμως, μοιάζει παγωμένος στον χρόνο.
Η μεγαλύτερη επιτυχία του Szalay βρίσκεται ακριβώς εκεί. Δεν επιχειρεί να χτίσει έναν ήρωα που θα αγαπήσεις ή θα συμπονέσεις εύκολα. Χτίζει έναν άνθρωπο που παραδίνεται στη ροή της ζωής με μια παθητικότητα σχεδόν εκνευριστική. Δεν διεκδικεί, δεν επαναστατεί, δεν παλεύει να αλλάξει τη μοίρα του. Δέχεται όσα του συμβαίνουν σαν να ήταν αποφασισμένα πριν ακόμη γεννηθεί. Η σάρκα του τραυματίζεται στον πόλεμο, ερωτεύεται, ποθεί, αγγίζει και αγγίζεται, ντύνεται με ακριβά κοστούμια, αποκτά χρήματα και κοινωνική ισχύ. Κι όμως, τίποτα από αυτά δεν μοιάζει να διαπερνά πραγματικά το είναι του. Σαν να ζει μέσα σε ένα σώμα που συνεχίζει να κινείται, ενώ η ψυχή έχει σταματήσει να εξελίσσεται εδώ και πολλά χρόνια.
Η γραφή του συγγραφέα υπηρετεί απόλυτα αυτή την ιδέα. Είναι λιτή, αυστηρή, σχεδόν χειρουργική. Οι διάλογοι περιορίζονται στα απολύτως απαραίτητα και οι σκέψεις του Ίστβαν παραμένουν ερμητικά κλειστές. Ο αναγνώστης δεν αποκτά ποτέ πλήρη πρόσβαση στο εσωτερικό του. Αναγκάζεται να τον παρατηρεί μέσα από τις πράξεις του, τις σιωπές του και τον τρόπο που αφήνει τη ζωή να τον παρασύρει. Αυτή η αφηγηματική απόσταση είναι ταυτόχρονα και το μεγαλύτερο προτέρημα αλλά και η μεγαλύτερη πρόκληση του βιβλίου. Για άλλους θα αποτελέσει δείγμα σπουδαίας λογοτεχνίας. Για άλλους θα δημιουργήσει μια συναισθηματική απόσταση που δύσκολα γεφυρώνεται.
Η «Σάρκα» δεν πραγματεύεται μόνο το τραύμα. Μιλά για την τύχη, την κοινωνική άνοδο, τον πόλεμο, τον έρωτα, την εξουσία του χρήματος, τη σεξουαλικότητα και, πάνω απ' όλα, για το κατά πόσο ο άνθρωπος μπορεί πραγματικά να αλλάξει. Μπορεί να αφήσει πίσω του εκείνη την πρώτη πληγή που τον διαμόρφωσε ή είναι καταδικασμένος να κουβαλά για πάντα το αποτύπωμά της; Ο Szalay δεν ενδιαφέρεται να δώσει απαντήσεις. Αφήνει τη ζωή του Ίστβαν να εξελιχθεί σχεδόν αθόρυβα, εμπιστευόμενος ότι τα πιο σημαντικά ερωτήματα γεννιούνται όταν ο συγγραφέας σωπαίνει.
Θαύμασα την ακρίβεια της γραφής, τη συνέπεια με την οποία κάθε αφηγηματική επιλογή υπηρετεί τον χαρακτήρα του Ίστβαν και κατάλαβα γιατί το βιβλίο απέσπασε τόσο σημαντικές διακρίσεις και αγαπήθηκε από τόσους αναγνώστες. Δεν κατάφερε, όμως, να με συγκινήσει στον ίδιο βαθμό που με έκανε να το θαυμάσω. Η συναισθηματική απόσταση που διατηρεί ο συγγραφέας από τον ήρωά του παρέμεινε και ανάμεσα στο βιβλίο και σε μένα.
Παρ' όλα αυτά, λίγες ημέρες μετά την τελευταία σελίδα, διαπίστωσα ότι εξακολουθούσα να σκέφτομαι τον Ίστβαν. Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη επιτυχία της «Σάρκας». Δεν ζητά να την αγαπήσεις. Ζητά να αναμετρηθείς με μια άβολη αλήθεια. Ότι πολλές φορές δεν μας καθορίζουν οι αποφάσεις που πήραμε, αλλά εκείνες που δεν καταφέραμε ποτέ να πάρουμε.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου