Τα παραμύθια συνόδευσαν τα πρώτα μας χρόνια ως ιστορίες γεμάτες συμβολισμούς, ηθικά διδάγματα και διαχωρισμένες έννοιες καλού και κακού. Η Έλενα Μπολονάση επιλέγει να επιστρέψει σε αυτόν τον γνώριμο κόσμο όχι για να τον αναπαράγει, αλλά για να τον ανατρέψει. Στο «Μια φορά κι ένας φόνος» μετατρέπει τις πιο αναγνωρίσιμες ιστορίες της παιδικής μας ηλικίας σε σκηνικά εγκλημάτων, δημιουργώντας ένα αστυνομικό μυθιστόρημα που κινείται διαρκώς ανάμεσα στο γνώριμο και το ανατριχιαστικά απρόβλεπτο.
Η ιστορία ξεκινά με μια σειρά φόνων που μοιάζουν να έχουν βγει μέσα από σελίδες παραμυθιών. Ένας δολοφόνος, που τα μέσα ενημέρωσης βαφτίζουν «Παραμυθά», σκηνοθετεί κάθε έγκλημα ακολουθώντας μοτίβα εμπνευσμένα από ιστορίες που όλοι γνωρίζουμε. Δίπλα στα θύματα αφήνει σκισμένες σελίδες και συμβολικά αντικείμενα, σαν να προσκαλεί τις Αρχές να αποκρυπτογραφήσουν ένα αρρωστημένο παιχνίδι. Όσο η έρευνα προχωρά, γίνεται φανερό πως πίσω από κάθε φόνο δεν κρύβεται μόνο η ανάγκη ενός ανθρώπου να σκοτώσει, αλλά η πεποίθηση ότι απονέμει δικαιοσύνη σε όσους θεωρεί ένοχους.
Η σύλληψη αυτή αποτελεί το μεγάλο πλεονέκτημα του βιβλίου. Η συγγραφέας δεν αρκείται στη δημιουργία ενός κατά συρροή δολοφόνου με ευφάνταστο τρόπο δράσης. Χτίζει έναν χαρακτήρα που λειτουργεί βάσει μιας προσωπικής ηθικής, όσο διαστρεβλωμένη κι αν είναι αυτή. Ο αναγνώστης δεν προσπαθεί μόνο να ανακαλύψει την ταυτότητά του. Προσπαθεί να κατανοήσει τον τρόπο με τον οποίο σκέφτεται, να αποκωδικοποιήσει τις εμμονές του και να εντοπίσει τα τραύματα που τον οδήγησαν στη συγκεκριμένη διαδρομή.
Παράλληλα, η αστυνομική έρευνα αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον μέσα από τον αστυνόμο Πετρίδη και την ομάδα του. Πρόκειται για χαρακτήρες που δεν ορίζονται αποκλειστικά από τον επαγγελματικό τους ρόλο. Κουβαλούν προσωπικές δυσκολίες, οικογενειακά βάρη, αμφιβολίες και αδυναμίες. Η ανθρώπινη πλευρά τους προσδίδει αληθοφάνεια στην αφήγηση και επιτρέπει στον αναγνώστη να συνδεθεί ουσιαστικά μαζί τους, καθώς η υπόθεση γίνεται ολοένα και πιο σύνθετη.
Ιδιαίτερη αξία αποκτά ο συμβολισμός που διαπερνά ολόκληρο το έργο. Τα παραμύθια δεν χρησιμοποιούνται απλώς ως ευρηματικό σκηνικό. Μετατρέπονται σε όχημα κοινωνικού σχολιασμού. Πίσω από κάθε αναφορά κρύβονται ζητήματα εξουσίας, κακοποίησης, εκμετάλλευσης, χειραγώγησης και ηθικής ευθύνης. Η Μπολονάση υπενθυμίζει πως τα τέρατα δεν κατοικούν σε μαγεμένα δάση ούτε εμφανίζονται με αποκρουστική μορφή. Συχνά φορούν το προσωπείο του συνηθισμένου ανθρώπου και κινούνται αθέατα μέσα στην καθημερινότητα.
Η ιδιότητά της ως εγκληματολόγου αποτυπώνεται στον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζει τους χαρακτήρες και τα κίνητρά τους. Δεν αναζητά εύκολες απαντήσεις ούτε επιλέγει να διαχωρίσει τον κόσμο σε θύτες και θύματα με απόλυτους όρους. Αντιθέτως, εξερευνά τις γκρίζες περιοχές της ανθρώπινης φύσης, εκεί όπου η ανάγκη για δικαιοσύνη μπορεί να μετατραπεί σε εμμονή και η επιθυμία για τιμωρία να ξεπεράσει κάθε ηθικό όριο.
Η αφήγηση διατηρεί σταθερό ρυθμό, οι ανατροπές τοποθετούνται με μέτρο και η αγωνία κλιμακώνεται οργανικά. Τα στοιχεία αποκαλύπτονται σταδιακά, επιτρέποντας στον αναγνώστη να συμμετέχει ενεργά στην προσπάθεια επίλυσης του μυστηρίου χωρίς ποτέ να αισθάνεται ότι η λύση επιβάλλεται τεχνητά. Η συγγραφέας χειρίζεται προσεκτικά τις ισορροπίες ανάμεσα στο αστυνομικό μυστήριο, την ψυχολογική ανάλυση και τον κοινωνικό προβληματισμό.
Το «Μια φορά κι ένας φόνος» δεν περιορίζεται στην αφήγηση μιας σειράς εγκλημάτων. Αποτελεί μια σκοτεινή εξερεύνηση της ανθρώπινης ψυχής, μια ιστορία που χρησιμοποιεί τη γλώσσα των παραμυθιών για να μιλήσει για τους φόβους, τις πληγές και τις αντιφάσεις των ενηλίκων. Κλείνοντας την τελευταία σελίδα, μένει η αίσθηση ότι οι πιο τρομακτικές ιστορίες δεν είναι εκείνες που μας αφηγούνταν όταν ήμασταν παιδιά. Είναι εκείνες που γεννιούνται όταν οι άνθρωποι αποφασίζουν να πάρουν τη δικαιοσύνη στα χέρια τους και να γίνουν οι ίδιοι οι συγγραφείς του τέλους.
Εκδόσεις ΜΙΝΩΑΣ
