"Μελτέμια και ψίθυροι" / Ευαγγελία Παλαιολόγου / άνεμος εκδοτική / Με την ματιά της Εύας Νάτση

Πόσο μπορεί να αντέξει μια αλήθεια κλεισμένη για μισό αιώνα μέσα σε ένα παλιό σπίτι; Πόσο βαριά γίνεται μια σιωπή όταν περνά από τη μητέρα στην κόρη και από τη γιαγιά στην εγγονή, ώσπου κάποιος να βρει το θάρρος να την κοιτάξει κατάματα; Και τελικά, όταν οι άνθρωποι κρύβουν όσα έζησαν για να προστατεύσουν εκείνους που αγαπούν, τους σώζουν πραγματικά ή τους κληροδοτούν ένα τραύμα χωρίς όνομα;

Η Ρίτα, μια νεαρή ιστορικός, επιστρέφει στην Αντίπαρο για να τακτοποιήσει την κληρονομιά της γιαγιάς της Μαργαρώς. Νομίζει πως έχει μπροστά της μια συνηθισμένη, πρακτική υποχρέωση, όμως το παλιό σπίτι στον Κάμπο κουβαλά μια ζωή πολύ μεγαλύτερη από εκείνη που γνώριζε. Βαθιά κρυμμένο μέσα σε ένα έπιπλο βρίσκεται ένα ξύλινο κουτί και μαζί του ανοίγει ένα κομμάτι του οικογενειακού παρελθόντος, γεμάτο συναντήσεις που έπρεπε να παραμείνουν κρυφές, λόγια που δεν ειπώθηκαν ποτέ και έναν έρωτα που αναγκάστηκε να επιβιώσει για δεκαετίες μέσα στη σιωπή. Από εκείνη τη στιγμή η Ρίτα παύει να ερευνά απλώς μια παλιά ιστορία και αρχίζει να αναμετριέται με τις ρίζες της, με όσα πίστευε για τους ανθρώπους της και με το ερώτημα αν κάθε αλήθεια πρέπει τελικά να αποκαλύπτεται.

Η Ευαγγελία Παλαιολόγου επιλέγει να κινηθεί σε δύο χρονικές γραμμές και αφήνει δύο ερωτικές ιστορίες να πλησιάσουν η μία την άλλη μέσα από τον χρόνο. Το παρελθόν φωτίζει το παρόν και το παρόν επιστρέφει διαρκώς στα ίχνη εκείνων που έζησαν πριν, δημιουργώντας μια αίσθηση συνέχειας, σαν οι ζωές των ανθρώπων να μη χάνονται πραγματικά, αλλά να παραμένουν μέσα στα σπίτια, στα αντικείμενα, στις οικογενειακές αφηγήσεις και στις παράξενες σιωπές που κανείς δεν εξηγεί. Η Ρίτα, λόγω της ιδιότητάς της ως ιστορικού, έχει μάθει να αναζητά στοιχεία, να αμφισβητεί και να συνδέει γεγονότα. Αυτή τη φορά όμως το υλικό της έρευνάς της είναι η ίδια της η οικογένεια και κάθε αποκάλυψη αγγίζει κάτι βαθιά προσωπικό.

Η Αντίπαρος κρατά έναν από τους ουσιαστικότερους ρόλους του μυθιστορήματος. Ο αέρας, η αρμύρα, οι αυλές, τα παλιά κυκλαδίτικα σπίτια και οι χειμώνες του νησιού δημιουργούν τον χώρο μέσα στον οποίο γεννιούνται και διατηρούνται οι μνήμες. Η συγγραφέας γνωρίζει τον τόπο από μέσα και αυτό φαίνεται στον τρόπο που τον αφήνει να αναπνέει μέσα στην αφήγηση. Δεν περιγράφει ένα νησί προορισμένο μόνο για τις καλοκαιρινές καρτ ποστάλ. Μας φέρνει κοντά στην καθημερινότητά του, στους ανθρώπους που γνωρίζουν ο ένας την ιστορία του άλλου, στις παραδόσεις που επιβιώνουν, στους άγραφους κανόνες μιας μικρής κοινωνίας και σε εκείνη την ιδιαίτερη μοναξιά που μπορεί να γεννηθεί ακόμη και σε έναν τόπο γεμάτο οικεία πρόσωπα.

Πίσω από την οικογενειακή ιστορία αναδύεται ένας ολόκληρος κόσμος γυναικών που έμαθαν να ζουν μέσα σε όρια αποφασισμένα από άλλους. Γυναίκες που αγάπησαν, υποχώρησαν, σώπασαν, παντρεύτηκαν σύμφωνα με τις απαιτήσεις της εποχής τους και κουβάλησαν το τίμημα των επιλογών που δεν τους επιτράπηκε ποτέ να κάνουν ελεύθερα. Η ιστορία της Μαργαρώς αποκτά έτσι μεγαλύτερη βαρύτητα, γιατί ξεπερνά την προσωπική της μοίρα και συναντά τις ζωές πολλών γυναικών που έμειναν έξω από τις επίσημες αφηγήσεις. Μέσα από αυτές τις διαδρομές, το βιβλίο μιλά για τη γυναικεία μνήμη και για τον τρόπο με τον οποίο η λογοτεχνία μπορεί να επιστρέψει φωνή σε ανθρώπους που πέρασαν τη ζωή τους προσπαθώντας να μην ακουστούν.

Ιδιαίτερη θέση κατέχει ο έρωτας, όμως εδώ η αγάπη δεν παρουσιάζεται σαν μια εύκολη υπόσχεση ευτυχίας. Δοκιμάζεται απέναντι στους κοινωνικούς κανόνες, στην οικογένεια, στον φόβο της έκθεσης και στις αποφάσεις που λαμβάνονται κάτω από πίεση. Οι άνθρωποι αγαπούν, αλλά συχνά δεν διαθέτουν την ελευθερία ή το θάρρος να υπερασπιστούν αυτό που αισθάνονται. Κάπως έτσι ένας ανεκπλήρωτος έρωτας μπορεί να μείνει ζωντανός για μισό αιώνα, όχι επειδή ο χρόνος δεν πέρασε, αλλά επειδή ποτέ δεν του επιτράπηκε να ολοκληρώσει τη διαδρομή του.

Και μέσα σε όλη αυτή την αναζήτηση του παρελθόντος, η Ρίτα καλείται να κοιτάξει και τη δική της ζωή. Η επαφή της με τον Γιώργη και όσα γεννιούνται στο παρόν κάνουν την ιστορία ακόμη πιο ενδιαφέρουσα, γιατί οι επιλογές της παλαιότερης γενιάς αρχίζουν να καθρεφτίζονται στις δικές της. Το παρελθόν δεν βρίσκεται πια κλεισμένο σε ένα κουτί. Στέκεται μπροστά της και της ζητά να αποφασίσει πόσο χώρο θα του επιτρέψει να καταλάβει και αν θα επαναλάβει τις ίδιες σιωπές ή θα τολμήσει να ζήσει διαφορετικά.

Ο τίτλος του βιβλίου αποτυπώνει με ακρίβεια την ουσία του. Τα μελτέμια έρχονται με ορμή, ξεσηκώνουν τον τόπο και φέρνουν στην επιφάνεια όσα έμοιαζαν ακίνητα. Οι ψίθυροι κινούνται χαμηλά, σχεδόν αθόρυβα, περνούν από στόμα σε στόμα και από γενιά σε γενιά, ώσπου κάποτε γίνονται τόσο δυνατοί που κανείς δεν μπορεί πια να τους αγνοήσει. Αυτή ακριβώς η σύγκρουση ανάμεσα στη δύναμη της αποκάλυψης και στην επίμονη παρουσία της σιωπής διατρέχει ολόκληρη την ιστορία.

Για πρώτη μυθιστορηματική απόπειρα, η Ευαγγελία Παλαιολόγου καταπιάνεται με απαιτητικά θέματα και το κάνει με βαθιά σχέση προς τον τόπο της και τους ανθρώπους που τον κράτησαν ζωντανό. Οι παραδόσεις, οι οικογενειακοί δεσμοί, οι έρωτες που νικήθηκαν από τις συμβάσεις και οι αλήθειες που μεταφέρονται σαν βάρος στις επόμενες γενιές συνθέτουν ένα μυθιστόρημα γεμάτο κυκλαδίτικο φως, αλμύρα και εκείνη τη γλυκόπικρη νοσταλγία που αφήνουν οι ζωές που θα μπορούσαν να είχαν πάρει έναν εντελώς διαφορετικό δρόμο.

Το «Μελτέμια και ψίθυροι» μας θυμίζει πως οι οικογένειες δεν κληροδοτούν μόνο σπίτια, αντικείμενα και ονόματα. Κληροδοτούν μυστικά, φόβους, ανεκπλήρωτες επιθυμίες και αποφάσεις που συνεχίζουν να επηρεάζουν ανθρώπους οι οποίοι ακόμη δεν είχαν γεννηθεί όταν εκείνες πάρθηκαν. Κάποτε χρειάζεται ένας άνθρωπος να επιστρέψει στις ρίζες του, να ανοίξει το παλιό κουτί και να αντέξει όσα θα βρει μέσα, ώστε η σιωπή να πάψει επιτέλους να περνά στην επόμενη γενιά.

Εσείς θα επιλέγατε να μάθετε ολόκληρη την αλήθεια για την οικογένειά σας, ακόμη κι αν γνωρίζατε πως μετά την αποκάλυψή της τίποτα δεν θα μπορούσε να παραμείνει όπως πριν;

"ΤΟ ΝΟΗΜΑ" / Ειρήνη Λοϊσίου / Εκδόσεις Ιβίσκος - Iviskos Publications / Με την ματιά της Εύας Νάτση

Μπορεί μια τόσο μικρή λέξη όσο το «πώς» να ανοίξει έναν ολόκληρο δρόμο προς τον εαυτό μας; Η Ειρήνη Λοϊσίου ομολογεί από τον πρόλογο πως αυτή είναι η αγαπημένη της λέξη και η επιλογή της αποκτά σταδιακά βαθύτερη σημασία. Το «πώς» μετακινεί τη σκέψη από τη θεωρία στην προσωπική εμπειρία. Πώς δημιουργήθηκαν οι πεποιθήσεις μας; Πώς μάθαμε να αντιδρούμε στις συγκρούσεις; Πώς φερόμαστε όταν θυμώνουμε, όταν φοβόμαστε, όταν περιμένουμε να μας αποδεχτούν; Πώς φτάσαμε να γνωρίζουμε τόσο καλά τους ρόλους μας και τόσο λίγο τον άνθρωπο που υπάρχει πίσω από αυτούς; Κάπως έτσι αρχίζει η ουσιαστική συνομιλία που προτείνει το «Νόημα», με ερωτήματα τα οποία δεν επιτρέπουν στον αναγνώστη να μείνει ασφαλής στην επιφάνεια.

Η δομή του βιβλίου αποτελεί ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία του. Οι μικρές αυτοτελείς ιστορίες μπορούν να διαβαστούν με οποιαδήποτε σειρά, ανάλογα με όσα απασχολούν τον αναγνώστη τη συγκεκριμένη περίοδο της ζωής του. Αυτή η ελευθερία δεν μοιάζει τυχαία. Η αυτογνωσία σπάνια ακολουθεί μια ευθεία διαδρομή με σαφή αρχή και προδιαγεγραμμένο τέλος. Άλλοτε μας οδηγεί σε μια παλιά σύγκρουση, άλλοτε στον θυμό που συσσωρεύσαμε, στη σιωπή που επιλέξαμε, στην ανάγκη μας για αποδοχή ή σε εκείνο το κενό που προσπαθούμε να καλύψουμε χωρίς να έχουμε καταλάβει από πού γεννήθηκε. Το βιβλίο μπορεί λοιπόν να παραμείνει κοντά μας και να ανοίγει κάθε φορά σε διαφορετικό σημείο, επειδή διαφορετική θα είναι και η ανάγκη που μας έκανε να το αναζητήσουμε.

Οι ιστορίες λειτουργούν ως καθημερινοί καθρέφτες. Η συγγραφέας επιλέγει οικείες καταστάσεις και ανθρώπους στους οποίους μπορούμε να αναγνωρίσουμε μικρά ή μεγαλύτερα κομμάτια του εαυτού μας. Η αφήγηση δημιουργεί την απαραίτητη απόσταση ώστε να παρατηρήσουμε πρώτα τη συμπεριφορά ενός άλλου ανθρώπου και, λίγο αργότερα, να αντιληφθούμε πως το ερώτημα έχει ήδη στραφεί προς εμάς. Εκεί βρίσκεται και η χρησιμότητα της μυθοπλασίας μέσα σε ένα βιβλίο αυτογνωσίας. Η θεωρία αποκτά ανθρώπινο πρόσωπο, οι αφηρημένες έννοιες δοκιμάζονται μέσα σε πραγματικές συνθήκες και η προσωπική ενδοσκόπηση αρχίζει χωρίς προσταγές και έτοιμες οδηγίες.

Η υπομονή, η ειρήνη, η ταυτότητα, η σύγκρουση και η σιωπή ανοίγουν έναν πρώτο κύκλο προβληματισμού γύρω από τον τρόπο με τον οποίο στεκόμαστε απέναντι στη ζωή και στους άλλους. Η υπομονή παρουσιάζεται ως χρόνος που προσφέρουμε σε κάτι ή σε κάποιον που αξίζει, χωρίς να χάνει τη λεπτή σχέση της με τα προσωπικά μας όρια. Η ειρήνη ξεκινά ως εσωτερική συνθήκη πριν μεταφερθεί στις σχέσεις και στον κόσμο γύρω μας. Η ταυτότητα φέρνει στην επιφάνεια τους ρόλους που έχουμε συνηθίσει να υπηρετούμε, ενώ η σύγκρουση μάς καλεί να εξετάσουμε όσα συμβαίνουν μέσα μας πριν κατηγορήσουμε τον απέναντι. Η σιωπή έχει πολλές μορφές. Μπορεί να γίνει χώρος κατανόησης, φόβος, τιμωρία, άμυνα ή μια κραυγή που δεν βρήκε ποτέ λέξεις.

Η αυτοπεποίθηση, το παιδί μέσα μας, η ευτυχία, η επιτυχία και η πειθαρχία συνεχίζουν τη διαδρομή σε πιο προσωπικό έδαφος. Πόσο από αυτό που αποκαλούμε χαμηλή αυτοπεποίθηση έχει δημιουργηθεί από τα βλέμματα των άλλων; Πόσες επιθυμίες εγκαταλείψαμε για να διατηρήσουμε μια εικόνα σοβαρότητας και ωριμότητας; Η επαφή με το παιδί μέσα μας σημαίνει πως επιστρέφουμε σε μια πλευρά αυθόρμητη και αληθινή, η οποία επιβίωσε κάτω από υποχρεώσεις, ματαιώσεις και κοινωνικούς ρόλους. Η ευτυχία εξετάζεται ως στάση και ικανότητα παρουσίας, ενώ η επιτυχία και η πειθαρχία αποδεσμεύονται από την επιδεικτική τους πλευρά και συνδέονται με τη συνέπεια απέναντι σε όσα έχουν προσωπική αξία.

Ιδιαίτερη βαρύτητα έχουν τα κεφάλαια της αποδοχής και του θυμού. Η αποδοχή αγγίζει μια βαθιά ανθρώπινη ανάγκη, καθώς μεγάλο μέρος της ζωής μας οργανώνεται γύρω από την επιθυμία να μας αγαπούν, να μας εγκρίνουν και να μας επιβεβαιώνουν. Όταν αυτή η επιθυμία μετατρέπεται σε εξάρτηση, αρχίζουμε να προσαρμόζουμε το πρόσωπό μας ανάλογα με εκείνον που βρίσκεται απέναντί μας. Ο θυμός, από την άλλη, προσεγγίζεται ως ένα παρεξηγημένο συναίσθημα που έχει κάτι να μας αποκαλύψει. Μπορεί να δείχνει ένα όριο που παραβιάστηκε, μια ανάγκη που αγνοήθηκε ή μια πληγή που έμεινε ανοιχτή. Η αποδοχή του θυμού δεν σημαίνει παράδοση στην οργή. Σημαίνει πως ακούμε όσα προσπαθεί να μας πει πριν αποφασίσουμε πώς θα τα διαχειριστούμε.

Η συγχώρεση και η ευγνωμοσύνη προχωρούν ακόμη βαθύτερα, επειδή και οι δύο έννοιες έχουν κακοποιηθεί από την εύκολη θετικότητα. Η συγχώρεση δεν μπορεί να επιβληθεί ως ηθική υποχρέωση ούτε να χρησιμοποιηθεί για να ακυρώσει τον πόνο ή την ευθύνη εκείνου που τον προκάλεσε. Αποκτά αξία όταν λειτουργεί ως εσωτερική απελευθέρωση και όταν ο άνθρωπος είναι έτοιμος να αφήσει το τραύμα να πάψει να ορίζει τη ζωή του. Η ευγνωμοσύνη, αντίστοιχα, χάνει το περιεχόμενό της όταν επαναλαμβάνεται μηχανικά. Χρειάζεται επίγνωση, παρουσία και την ικανότητα να βλέπουμε όσα βρίσκονται ήδη δίπλα μας πριν η απώλειά τους μας αναγκάσει να καταλάβουμε την αξία τους.

Το κεφάλαιο για το κενό οδηγεί σε μία από τις πιο δύσκολες περιοχές της ανθρώπινης εμπειρίας. Το κενό μπορεί να κρύβεται πίσω από μια φαινομενικά γεμάτη ζωή, πίσω από ασταμάτητη δραστηριότητα, επιτυχίες, σχέσεις και υποχρεώσεις. Η προσπάθεια να το γεμίσουμε βιαστικά συχνά μας απομακρύνει από την αιτία του. Χρειάζεται θάρρος για να σταθεί κάποιος απέναντί του και να αναρωτηθεί τι ακριβώς λείπει, τι εγκατέλειψε στην πορεία και πόσα από όσα απέκτησε τα επέλεξε πραγματικά ο ίδιος. Από εκεί η διαδρομή οδηγεί φυσικά στην αυτογνωσία και στην αυτοπραγμάτωση, στη δύσκολη συνάντηση με την πραγματική μας εικόνα και με τις δυνατότητες που παρέμειναν ανεκμετάλλευτες επειδή μάθαμε να ζούμε σε μικρότερο χώρο από αυτόν που μας αναλογεί.

Η ουσιαστικότερη επιλογή της Ειρήνης Λοϊσίου βρίσκεται στο τέλος των κεφαλαίων. Οι ιστορίες ολοκληρώνονται με ερωτήματα που στρέφονται προς τον αναγνώστη και τον καλούν να συνεχίσει μόνος του. Οι απαντήσεις δεν προσφέρονται έτοιμες, επειδή τότε θα ήταν απαντήσεις της συγγραφέως για τη δική της ζωή. Η αυτογνωσία απαιτεί προσωπική συμμετοχή, ειλικρίνεια και αρκετή γενναιότητα ώστε να μην απαντήσουμε όπως θα θέλαμε να είμαστε, αλλά όπως πραγματικά είμαστε. Έτσι, κάθε κεφάλαιο αποκτά δύο αναγνώσεις, εκείνη της ιστορίας που βρίσκεται τυπωμένη στις σελίδες και εκείνη που αρχίζει μέσα στον αναγνώστη όταν φτάσει στην τελευταία ερώτηση.

Οφείλω πάντως να πω πως οι έννοιες που πραγματεύεται το βιβλίο είναι γνώριμες σε όποιον έχει ασχοληθεί εκτενώς με την αυτογνωσία και την προσωπική ανάπτυξη. Η πρωτοτυπία του επομένως δεν στηρίζεται στην ανακάλυψη άγνωστων ιδεών. Βρίσκεται στη σύνθεση, στην απλή αφηγηματική τους απόδοση και στον τρόπο με τον οποίο μετατρέπονται σε προσωπικά ερωτήματα. Η αποτελεσματικότητά του θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη διάθεση του αναγνώστη να σταματήσει, να σκεφτεί και να απαντήσει με ειλικρίνεια. Όποιος το διαβάσει βιαστικά θα συναντήσει όμορφες ιστορίες και γνώριμες έννοιες. Όποιος επιτρέψει στις ερωτήσεις να τον ακολουθήσουν, ίσως ανακαλύψει κάτι πολύ πιο δύσκολο και πολύ πιο χρήσιμο, τα σημεία της ζωής του στα οποία αποφεύγει ακόμη να κοιτάξει.

Το «Νόημα» δεν προσπαθεί να χωρέσει τη ζωή σε μια καθολική απάντηση. Αναγνωρίζει ότι κάθε άνθρωπος κουβαλά διαφορετικές πληγές, αξίες, ανάγκες και δρόμους. Το νόημα αποκτά προσωπικό περιεχόμενο μέσα από τις επιλογές μας, τις σχέσεις μας, τον τρόπο που αντιμετωπίζουμε τον φόβο, τη χαρά, την απώλεια και την αγάπη. Ίσως τελικά η πιο σημαντική ερώτηση να μην είναι ποιο είναι το νόημα της ζωής γενικά. Ίσως χρειάζεται να αναρωτηθούμε ποιο νόημα δίνουμε εμείς στη δική μας ζωή, σήμερα, με τον τρόπο που επιλέγουμε να τη ζήσουμε. Και αν η απάντηση δεν μας αρέσει, έχουμε άραγε το θάρρος να την αλλάξουμε;

Εύα Νάτση

Βιβλίο Της Παρέας

"Το Κουτί" / George Giotsas / BELL books / Με την ματιά της Εύας Νάτση

Πότε σταματά ένα παιδί να σκέφτεται σαν παιδί και αρχίζει να παλεύει απλώς για να βγάλει την επόμενη μέρα; Αυτή η σκέψη με ακολούθησε από τις πρώτες κιόλας σελίδες και έμεινε μαζί μου μέχρι το τέλος, γιατί η ιστορία της Ζένιας δεν ζητά τον οίκτο κανενός, ζητά μόνο να της δώσεις τον χρόνο να την ακούσεις, να περπατήσεις για λίγο δίπλα της και να δεις τον κόσμο μέσα από τα μάτια ενός κοριτσιού που μεγάλωσε πολύ πιο γρήγορα απ' όσο του επέτρεψε η ηλικία του.

Η καθημερινότητά της είναι ένας συνεχής αγώνας. Στο σχολείο βρίσκεται αντιμέτωπη με τον εκφοβισμό και τον ρατσισμό, στο σπίτι κουβαλά βάρη που δεν αναλογούν σε έναν έφηβο άνθρωπο, ενώ η έγνοια για τον μικρό της αδελφό γίνεται κομμάτι της ίδιας της ύπαρξής της. Κάπου ανάμεσα σε όλα αυτά βρίσκει καταφύγιο στη μουσική, γνωρίζει τον πρώτο της έρωτα και προσπαθεί να κρατηθεί από μικρές στιγμές που της θυμίζουν πως η ζωή μπορεί να κρύβει και κάτι όμορφο.

Διαβάζοντας τις σελίδες του βιβλίου ένιωθα πως κάθε νέο γεγονός άνοιγε ακόμη περισσότερο την ψυχή της Ζένιας. Δεν με απασχολούσε τόσο η απάντηση στο μυστήριο όσο η διαδρομή που την οδήγησε ως εκεί. Οι επιλογές της, οι φόβοι της, οι πληγές της άρχισαν σιγά σιγά να αποκτούν το δικό τους βάρος και κάπου εκεί κατάλαβα πως αυτή η ιστορία μιλά για κάτι πολύ μεγαλύτερο από ένα ψυχολογικό θρίλερ. Μιλά για τις συνέπειες που αφήνει η έλλειψη αγάπης, για τον τρόπο που η βία και η απόρριψη μπορούν να διαμορφώσουν έναν άνθρωπο και για εκείνες τις σιωπές που πολλές φορές φωνάζουν πιο δυνατά από τις λέξεις.

Ο Γιώργος Γιώτσας χειρίζεται όλα αυτά τα δύσκολα θέματα με τρόπο που σε κάνει να αισθάνεσαι πως γνωρίζει πολύ καλά τους ανθρώπους για τους οποίους γράφει. Δεν προσπαθεί να τους δικαιολογήσει ούτε να τους καταδικάσει. Τους αφήνει να σταθούν μπροστά σου με όλες τις αντιφάσεις, τις αδυναμίες και τα τραύματά τους, κι έτσι η ιστορία αποκτά μια αλήθεια που δύσκολα μπορείς να αγνοήσεις.

Έκλεισα το βιβλίο και συνέχισα να σκέφτομαι τη Ζένια. Σκεφτόμουν πόσα παιδιά μπορεί να μεγαλώνουν γύρω μας κουβαλώντας το δικό τους αόρατο κουτί, γεμάτο φόβους, μυστικά και πληγές που κανείς δεν βλέπει, επειδή έμαθαν από πολύ νωρίς να χαμογελούν όταν πονάνε και να σωπαίνουν όταν έχουν περισσότερο ανάγκη να μιλήσουν. Εκεί, για μένα, βρίσκεται η πραγματική δύναμη αυτού του μυθιστορήματος. Στο ότι σε βάζει να κοιτάξεις λίγο πιο προσεκτικά τον άνθρωπο απέναντί σου και να αναρωτηθείς πόσα μπορεί να κρύβει πίσω από όσα δείχνει.

Αν το πιο βαρύ κουτί δεν είναι εκείνο που κρατάμε στα χέρια μας, αλλά εκείνο που κουβαλάμε μέσα μας, άραγε πόσοι θα έβρισκαν τη δύναμη να το ανοίξουν;

«Για όσα τόλμησα» / Ελένη Ισπόγλου / Εκδόσεις Ίβισκος. Με την ματιά της Εύας Νάτση

Κάποια στιγμή στη ζωή μας όλοι έχουμε σταθεί μπροστά σε μια απόφαση που μας τρόμαζε. Όχι επειδή δεν ξέραμε τι θέλαμε, αλλά επειδή γνωρίζαμε πως κάθε επιλογή έχει το τίμημά της. Και πολλές φορές, χωρίς καν να το αντιληφθούμε, αφήνουμε τα όνειρά μας να περιμένουν. Για λίγο στην αρχή. Για πολύ αργότερα.

Το «Για όσα τόλμησα» είναι ένα μυθιστόρημα που μιλά ακριβώς γι' αυτές τις σιωπηλές αναβολές. Για τις μικρές υποχωρήσεις που μοιάζουν ασήμαντες όταν συμβαίνουν, αλλά χρόνια μετά συνθέτουν μια ζωή διαφορετική από εκείνη που κάποτε είχαμε φανταστεί.

Η Δάφνη είναι ένας άνθρωπος που δύσκολα θα νιώσεις ξένος απέναντί του. Δεν παρουσιάζεται ως η ιδανική ηρωίδα ούτε ως μια γυναίκα που έχει όλες τις απαντήσεις. Κουβαλά φόβους, αμφιβολίες, ενοχές και πληγές. Κάνει λάθη, σιωπά όταν θα ήθελε να φωνάξει και πολλές φορές βάζει τις ανάγκες των άλλων πάνω από τις δικές της. Γι' αυτό και γίνεται τόσο αληθινή.

Η Ελένη Ισπόγλου χτίζει τους χαρακτήρες της με ευαισθησία και χωρίς υπερβολές. Δεν αναζητά εύκολες συγκινήσεις ούτε δραματικές εξάρσεις για να κερδίσει τον αναγνώστη. Αφήνει τα συναισθήματα να γεννηθούν φυσικά, μέσα από τις σχέσεις, τις αναμνήσεις και τις αποφάσεις των ηρώων. Κι αυτή η απλότητα είναι τελικά η μεγαλύτερη δύναμη του βιβλίου.

Ξεχώρισα ιδιαίτερα τον τρόπο που η ιστορία κινείται ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν. Κάθε αποκάλυψη έρχεται τη στιγμή που πρέπει, φωτίζοντας διαφορετικά όσα μέχρι εκείνο το σημείο θεωρούσαμε δεδομένα. Έτσι η αγωνία δεν βασίζεται σε εντυπωσιακές ανατροπές, αλλά στην ανθρώπινη ανάγκη να καταλάβεις γιατί οι άνθρωποι έγιναν αυτοί που έγιναν.

Πέρα όμως από την πλοκή, αυτό που κράτησα περισσότερο είναι το συναίσθημα που αφήνει όταν κλείσεις την τελευταία σελίδα. Δεν είναι από εκείνα τα βιβλία που τελειώνουν και τα αφήνεις στο ράφι. Συνεχίζει να σε ακολουθεί. Σε βάζει να αναλογιστείς τις δικές σου επιλογές, τα δικά σου "ίσως", τις φορές που φοβήθηκες να κάνεις το βήμα και εκείνες που τελικά τόλμησες.

Ίσως τελικά η μεγαλύτερη μορφή γενναιότητας να μην είναι να αλλάξεις ολόκληρη τη ζωή σου μέσα σε μια μέρα. Ίσως να είναι να κοιτάξεις τον εαυτό σου με ειλικρίνεια και να παραδεχτείς ότι αξίζεις να κυνηγήσεις όσα κάποτε άφησες πίσω.

Το «Για όσα τόλμησα» δεν είναι απλώς μια ιστορία για τη δύναμη μιας γυναίκας. Είναι μια υπενθύμιση πως ποτέ δεν είναι αργά να ξαναγράψουμε το επόμενο κεφάλαιο της ζωής μας. Και ίσως, όταν γυρίσει η τελευταία σελίδα, το πιο σημαντικό ερώτημα να μην είναι τι τόλμησε η Δάφνη, αλλά τι είμαστε έτοιμοι να τολμήσουμε εμείς.